Pierwsza instalacja sieciowa nie oznacza jeszcze rynku masowego

Najbardziej jednoznacznym dowodem przejścia od planów do eksploatacji jest instalacja Südzucker w Strzelinie. Polska Spółka Gazownictwa poinformowała 9 września 2025 r. o jej przyłączeniu do sieci i określiła ją jako pierwszą biometanownię w Polsce podłączoną do systemu gazowego. [6]

Biogaz produkowany z pozostałości buraczanych jest wykorzystywany przede wszystkim przez cukrownię. Po oczyszczeniu nadwyżka trafia do sieci przez gazociąg o długości około dziewięciu kilometrów. Rozbudowana część biogazowa ma moc 45 MW i zdolność produkcji przekraczającą 9 tys. m³ biogazu na godzinę.

Dane Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa pokazują jednak, że skala krajowej produkcji biometanu pozostaje niewielka. Według stanu na 28 maja 2026 r. w rejestrze znajdowało się 209 instalacji biogazu rolniczego. Dwie z nich sklasyfikowano jako wytwarzające biometan, energię elektryczną i ciepło, ale wykazana produkcja biometanu w 2025 r. wyniosła zaledwie 2,5 tys. m³. Całą tę ilość wprowadzono do sieci. [7]

Finansowanie tworzy warunki dla inwestycji, ale nie gwarantuje zamówień

Wsparcie z Funduszu Modernizacyjnego dotyczy przedsiębiorców budujących nowe instalacje fermentacji biomasy, wyposażone w moduł oczyszczania biogazu do biometanu oraz przyłączenie do sieci gazowej. Koszty mogą być kwalifikowane od dnia złożenia wniosku do 30 września 2030 r. Pierwsza wypłata nie może nastąpić przed uzyskaniem ostatecznego pozwolenia na budowę, a ostateczną decyzję środowiskową trzeba przedstawić najpóźniej przed zawarciem umowy o dofinansowanie.

Warunki te zmniejszają ryzyko finansowania inwestycji pozostających wyłącznie na poziomie koncepcji. Nie oznaczają jednak, że cały budżet przełoży się na zakup urządzeń i prefabrykację metalową. Środki obejmują również prace budowlane, fermentację, przyłącza, automatykę, projektowanie i pozostałe elementy inwestycji. Część wniosków może ponadto nie przejść oceny.

Otoczenie regulacyjne nie jest jeszcze w pełni ustabilizowane. Rada Ministrów przyjęła 14 lipca 2026 r. projekt nowelizacji ustawy o odnawialnych źródłach energii, przewidujący między innymi system aukcyjny dla instalacji biometanowych o mocy powyżej 1 MW oraz zasady funkcjonowania gazociągów bezpośrednich dla biogazu i biometanu. Na dzień przygotowania publikacji był to projekt legislacyjny, a nie obowiązujący system wsparcia. [4]

Gwarancje pochodzenia dla biometanu funkcjonują natomiast w polskich przepisach od 1 stycznia 2024 r. [5]

Projekty biometanowe trzeba oceniać według ich rzeczywistego etapu

Publiczne komunikaty inwestorów pozwalają zbudować wstępny obraz przyszłego rynku. Nie dają jednak podstaw do przyjęcia, że wszystkie zapowiadane instalacje są już budowane albo że rozpoczęto dla nich zakupy zbiorników, skidów i rurociągów.

Wybrane projekty i potwierdzony status na 7 sierpnia 2026 r.

W przypadku Głąbowa aktualna karta projektu wskazuje ponad 8,9 mln m³ biometanu rocznie, a nie około 7 mln m³. ORLEN przewiduje skraplanie gazu na miejscu oraz transport bioLNG autocysternami kriogenicznymi. Komunikat z czerwca 2026 r. nadal określał instalację jako powstającą. Bez dodatkowego potwierdzenia nie można przedstawiać jej jako obiektu działającego ani znajdującego się w rozruchu. [8] [9]

Ostrożności wymaga także opisywanie konwersji instalacji ORLEN. Najdalej idąca informacja dotyczy Konopnicy, gdzie inwestor mówi o rozpoczęciu procesu transformacji. W przypadku Wojen-Wawrzyńców i Buczka oficjalne materiały odnoszą się do planów. Nie potwierdzono postępowań ani podpisanych kontraktów na moduły oczyszczania dla wszystkich trzech obiektów. [10] [11] [12]

Podobna zasada dotyczy Polskiej Grupy Biogazowej. TotalEnergies zawarł w maju 2025 r. umowę sprzedaży 50% udziałów na rzecz HitecVision, określając wartość przedsiębiorstwa na 190 mln euro. Transakcję zamknięto 26 września 2025 r. Kwota 190 mln euro jest wyceną przedsiębiorstwa przyjętą na potrzeby transakcji, a nie budżetem budowy nowych biometanowni. [13] [14]

Deklarowany cel osiągnięcia produkcji 2 TWh rocznie do 2030 r. może obejmować nowe projekty, modernizacje i przejęcia. Nie jest jednak listą zatwierdzonych inwestycji ani wartością potwierdzonych zamówień dla producentów aparatury.

Najwięcej aparatury metalowej pojawia się za fermentacją

Biogaz powstający podczas fermentacji beztlenowej zawiera metan, CO₂, parę wodną i H₂S. W zależności od zastosowanego substratu mogą występować również amoniak, tlen, azot, cząstki stałe i siloksany. Aby uzyskać biometan, trzeba usunąć CO₂ oraz zanieczyszczenia i doprowadzić gaz do parametrów wymaganych dla sieci, produkcji bioCNG albo bioLNG. [17]

Największe zagęszczenie aparatury metalowej występuje zwykle od punktu odbioru surowego biogazu. Gaz jest chłodzony i odwadniany, a kondensat oddzielany w separatorach. Następnie usuwa się H₂S, cząstki i pozostałe zanieczyszczenia. CO₂ może być oddzielany za pomocą membran, adsorpcji zmiennociśnieniowej, płuczki wodnej albo absorpcji chemicznej.

Po oczyszczeniu gaz podlega sprężaniu, analizie jakości, regulacji ciśnienia i przepływu oraz — zależnie od wymagań — dostosowaniu ciepła spalania. Następnie trafia do sieci albo do instalacji produkującej bioCNG lub bioLNG.

Nie oznacza to, że cała biometanownia jest rynkiem dla producentów stalowych zbiorników. Komory fermentacyjne w dużych instalacjach często mają konstrukcję żelbetową. Stal stosuje się wówczas między innymi w dachach, króćcach, ramach, podestach, podporach i wyposażeniu technologicznym. Udział elementów metalowych zależy od wybranej technologii, wymiarów obiektu, warunków gruntowych i modelu realizacji.

Zakres lokalnej produkcji i kompetencje wymagające weryfikacji

Do lokalnej prefabrykacji szczególnie dobrze nadają się rurociągi technologiczne ze stali nierdzewnej, ramy skidów, podstawy sprężarek, separatory kondensatu, zbiorniki pomocnicze, kontenery, platformy i moduły zaworowe. Producent może również kupić armaturę, wymienniki, pompy lub instrumenty wskazane przez integratora, zamontować je na ramie i przeprowadzić fabryczną próbę odbiorową, określaną skrótem FAT.

Technologia może pozostać zagraniczna, a część mechaniczna powstać w Polsce

Własnością dostawcy technologii pozostają zazwyczaj obliczenia procesu, bilanse masowe, parametry gwarantowane, sposób sterowania, dobór i konfiguracja membran, receptury sorbentów, wnętrza kolumn, oprogramowanie oraz algorytmy ograniczające straty metanu. W przypadku bioLNG dotyczy to również specjalistycznych układów kriogenicznych. Dostawca technologii może ponadto zachować w swoim zakresie sprężarki, analizatory i inne urządzenia wpływające bezpośrednio na gwarancje procesowe.

Polski wykonawca może odpowiadać za otaczającą je infrastrukturę: ramy, zbiorniki, rurociągi, podpory, obudowy, platformy, konstrukcje transportowe i montaż wyposażenia kupowanego. Granica lokalizacji produkcji wynika z polityki zakupowej integratora, ochrony własności intelektualnej oraz podziału odpowiedzialności gwarancyjnej.

Zakres może zostać rozszerzony o próby, pakowanie, dostawę, montaż rurociągów na budowie i wsparcie rozruchu. Wymaga to jednak wcześniejszego uzgodnienia, kto jest producentem zespołu w rozumieniu PED, kto wystawia deklarację zgodności UE, kto odpowiada za dobór komponentów przeznaczonych do stref zagrożonych wybuchem i kto może zatwierdzać odstępstwa od dokumentacji.

Po zdefiniowaniu granic dostawy i odpowiedzialności wstępną listę wykonawców można budować z użyciem wyszukiwarki polskich dostawców obróbki metalu Metal Navigator. Narzędzie ułatwia zawężenie firm według procesów produkcyjnych i wybranych standardów, lecz nie zastępuje sprawdzenia referencji, prekwalifikacji technicznej ani audytu zakładu.

Materiał trzeba dobierać do medium, a nie do nazwy instalacji

Wilgotny biogaz oddziałuje na materiały inaczej niż suche powietrze czy woda technologiczna. Para wodna kondensuje w chłodniejszych fragmentach instalacji, a obecność CO₂ i H₂S może prowadzić do powstawania agresywnego kondensatu. Na korozję wpływają również amoniak, chlorki, temperatura, ciśnienie, okresowe przestoje oraz chemia stosowana podczas czyszczenia.

Z tego powodu wpisywanie stali 316L jako domyślnego materiału dla całej biometanowni nie jest właściwym podejściem. W suchej i mniej korozyjnej części instalacji wystarczająca może być stal węglowa z odpowiednią powłoką. W innych punktach stosuje się stale 304L, 316L, duplex albo gatunki o wyższej odporności. Decyzja powinna wynikać z analizy gazu i cieczy, temperatury, ciśnienia, warunków postoju oraz specyfikacji procesu.

Produkcja płaszczy zbiorników wymaga walcowania blach, odpowiedniej sekwencji spawania i kontroli odkształceń. TIG i spawanie orbitalne znajdują zastosowanie w rurociągach nierdzewnych, szczególnie przy dużej liczbie powtarzalnych złączy. MAG jest typowy dla ram, podstaw i konstrukcji wsporczych, natomiast spawanie łukiem krytym może być stosowane w większych płaszczach oraz długich spoinach.

Kołnierze specjalne, wały mieszadeł, piasty i elementy mocujące wymagają obróbki CNC. Po spawaniu stali nierdzewnej mogą być potrzebne trawienie i pasywacja. Stal węglowa wymaga z kolei przygotowania powierzchni oraz systemu malarskiego dobranego do warunków pracy.

PED, ATEX, EN 1090 i ISO 3834 odpowiadają na różne pytania

Urządzenia ciśnieniowe i rurociągi

Dyrektywa PED 2014/68/UE dotyczy projektowania, produkcji i oceny zgodności urządzeń ciśnieniowych oraz zespołów, których maksymalne dopuszczalne ciśnienie przekracza zasadniczo 0,5 bar. Konkretna procedura zależy między innymi od rodzaju urządzenia, grupy medium, ciśnienia, objętości lub średnicy nominalnej oraz kategorii wyrobu. [18]

Nie każdy zbiornik, rurociąg czy skid podlega więc tej samej procedurze. Znaczenie ma również to, czy producent dostarcza pojedyncze urządzenie, czy kompletny zespół. Udział jednostki notyfikowanej wynika z przyjętego modułu oceny zgodności, a nie z samego faktu, że element będzie pracował w biometanowni.

EN 13445 obejmuje nieogrzewane płomieniem zbiorniki ciśnieniowe i może być jedną z dróg wykazania zgodności z wymaganiami PED. Nie jest natomiast uniwersalną normą dla zbiorników atmosferycznych, fermentorów i wszystkich separatorów. [21]

Seria EN 13480 dotyczy metalowych rurociągów przemysłowych, lecz nie powinna być automatycznie przenoszona na zewnętrzny gazociąg, który może podlegać odrębnym przepisom i wymaganiom operatora sieci. [22]

Ochrona przeciwwybuchowa

W obszarze zagrożenia wybuchem trzeba rozdzielić wymagania dotyczące wyrobów od obowiązków projektanta i użytkownika instalacji. Dyrektywa 2014/34/UE odnosi się do urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do pracy w atmosferze potencjalnie wybuchowej. Dyrektywa 1999/92/WE obejmuje obowiązki pracodawcy i użytkownika, w tym ocenę ryzyka oraz klasyfikację stref. [19] [20]

Pasywna rama skidu ma inny status niż kompletny moduł zawierający silniki, zawory elektromagnetyczne, ogrzewanie, czujniki, analizatory i szafy sterownicze. Nie istnieje jeden wspólny „certyfikat ATEX”, który potwierdzałby bezpieczeństwo całej biometanowni bez analizy konkretnych urządzeń, stref i źródeł zapłonu.

Konstrukcje stalowe i jakość spawania

EN 1090 ma zastosowanie, gdy wyrób jest konstrukcyjnym elementem budowlanym objętym zakresem normy i wpływa na nośność lub stateczność obiektu. Nie obejmuje automatycznie każdego zbiornika, kolektora czy skidu procesowego. [23]

ISO 3834 określa wymagania jakościowe dotyczące spawania materiałów metalowych w zakładzie i podczas montażu. Nie zastępuje jednak PED, kwalifikacji konkretnej technologii spawania, wymaganej dokumentacji ani planu badań. [24]

Dostawca skidu musi zapewnić więcej niż poprawne spawanie

Deklaracja wykonywania konstrukcji ze stali nierdzewnej nie potwierdza zdolności do prefabrykacji instalacji gazowej. Producent powinien przedstawić referencje z aparatury chemicznej, gazowej, spożywczej, energetycznej lub środowiskowej. Doświadczenie w budowie hal i prostych konstrukcji stalowych nie jest równoważne z doświadczeniem w urządzeniach ciśnieniowych i instalacjach procesowych.

Weryfikacji wymagają między innymi:

• instrukcje technologiczne spawania WPS i protokoły ich kwalifikowania WPQR;
• kwalifikacje spawaczy i personelu nadzoru;
• certyfikaty materiałowe oraz zachowanie identyfikowalności numerów wytopów;
• plan kontroli i badań;
• zakres oraz kwalifikacje badań nieniszczących;
• możliwości wykonywania prób ciśnieniowych i szczelnościowych;
• organizacja produkcji elementów nierdzewnych i oddzielenie jej od obróbki stali węglowej;
• trawienie, pasywacja i zabezpieczenia powierzchni;
• dokumentacja powykonawcza w języku wymaganym przez zamawiającego.

Przewagę ma zakład zdolny dostarczyć pełny pakiet mechaniczny: ramę, zbiorniki, rurociągi, armaturę kupowaną, podpory, osłony, izolację, montaż urządzeń, próby i zabezpieczenie transportowe. Przy części projektów zakres może obejmować również instalację na budowie.

Liczy się także gotowość do wykonania pierwszej sztuki, wprowadzenia zmian po próbie FAT oraz późniejszego powtarzania modułu dla kolejnych inwestycji. Dla właściciela technologii istotna jest nie tylko cena prototypu, lecz zdolność dostawcy do utrzymania jakości i dokumentacji po zwiększeniu wolumenu.

Dobre zapytanie ofertowe ogranicza ryzyko pozornie taniej oferty

Podział odpowiedzialności powinien zostać ustalony przed wysłaniem zapytania ofertowego. Zagraniczny dostawca technologii może zachować założenia projektowe, bilanse masowe, parametry gwarantowane, sterowanie, schematy technologiczno-rurowe i aparaturowe oraz specjalistyczne wyposażenie. Projektant odpowiada wtedy za układ zakładu, klasyfikację stref, obliczenia przyłączy i interfejsy z infrastrukturą, a producent za wykonanie zatwierdzonych elementów.

Zapytanie ofertowe powinno obejmować co najmniej pięć grup informacji:

Bez tych informacji porównanie ofert może być mylące. Różnica cenowa często wynika nie z wydajności producenta, lecz z odmiennie przyjętych granic dostawy, materiałów, badań albo odpowiedzialności za zgodność.

Od długiej listy do kwalifikowanego producenta

Proces wyboru wykonawcy nie powinien kończyć się na znalezieniu firmy, która deklaruje odpowiednie technologie. Praktyczna kwalifikacja może przebiegać w następującej kolejności:

1. Określenie granic dostawy

   Zdefiniowanie parametrów, zakresu mechanicznego oraz podziału odpowiedzialności między właścicielem technologii, projektantem i wykonawcą.

2. Zdefiniowanie wymagań

   Przypisanie wymagań PED, ATEX, spawalniczych i dokumentacyjnych do konkretnych urządzeń, rurociągów, konstrukcji oraz zespołów.

3. Poufność i długa lista

   Zawarcie umowy o poufności oraz przygotowanie listy potencjalnych producentów odpowiadających podstawowemu zakresowi technologicznemu.

4. Weryfikacja dokumentów i referencji

   Sprawdzenie doświadczenia w instalacjach procesowych, kwalifikacji spawalniczych oraz przykładowej dokumentacji produkcyjnej i odbiorowej.

5. Prekwalifikacja i zapytanie ofertowe

   Ocena techniczna kandydatów i przekazanie porównywalnego pakietu zapytania tylko firmom spełniającym wymagania wejściowe.

6. Audyt zakładu i podwykonawców

   Ocena organizacji produkcji, systemu kontroli jakości, wyposażenia, przepływu materiałów oraz procesów powierzanych na zewnątrz.

7. Pierwsza sztuka lub prototyp

   Wykonanie modułu pozwalającego zweryfikować dokumentację, jakość, komunikację i zdolność do wprowadzania uzgodnionych zmian.

8. FAT i dokumentacja powykonawcza

   Przeprowadzenie uzgodnionej fabrycznej próby odbiorowej oraz ocena kompletności zapisów jakościowych i dokumentów końcowych.

9. Kwalifikacja do kolejnych modułów

   Decyzja o dopuszczeniu dostawcy do powtarzalnej produkcji na podstawie wyników pierwszego wykonania i zdolności do utrzymania standardu.

Bariery wejścia są projektowe, sieciowe i organizacyjne

Tempo rozwoju rynku może ograniczać możliwość zatłaczania biometanu do sieci. Polska Spółka Gazownictwa wskazuje, że dostępna ilość zależy od chłonności konkretnej strefy. Przy ograniczonym odbiorze mogą być potrzebne sprężanie do sieci wyższego ciśnienia, połączenie między strefami albo transport bioCNG lub bioLNG, określany czasem jako wirtualny gazociąg. [15]

Układ przyłączeniowy musi umożliwiać kontrolę ilości i jakości gazu. Potrzebne jest również rozwiązanie pozwalające zatrzymać i zawrócić produkt, który nie spełnia parametrów. Dla dostawcy aparatury oznacza to dodatkowe moduły pomiarowe, zawory odcinające, układy regulacji, analizatory i rurociągi obejściowe. [16]

Pozostałe ryzyka obejmują dostępność substratu, decyzje środowiskowe, pozwolenia budowlane, sprzeciw lokalny i zdolność finansową inwestora. Część zasadniczej technologii może przyjechać jako gotowy moduł, a ochrona własności intelektualnej może ograniczyć zakres produkcji lokalnej. Fermentory nie zawsze będą stalowe, a zakupy mogą zostać skonsolidowane przez zagranicznego integratora.

Wnioski dla inwestora i producenta

Najbardziej wiarygodnych możliwości można oczekiwać przy konwersji działających biogazowni oraz przy projektach, które mają pozwolenia, zabezpieczone finansowanie i jasno określony sposób odbioru produktu. Duży udział aparatury metalowej występuje przede wszystkim w instalacjach oczyszczania, sprężania, zatłaczania, produkcji bioCNG i bioLNG.

Dla polskich przedsiębiorstw dostępne są głównie rurociągi, zbiorniki pomocnicze i ciśnieniowe, separatory, konstrukcje skidowe, podstawy urządzeń, kontenery i montaż mechaniczny. Trudniej dostępne pozostają elementy bezpośrednio związane z własnością intelektualną technologii: membrany, specjalistyczne sprężarki, analizatory, układy kriogeniczne, oprogramowanie oraz gwarancje procesu.

Zagraniczny inwestor lub integrator powinien zacząć od precyzyjnego podziału dostawy, a dopiero później tworzyć listę wykonawców. Wybór producenta zbiorników do biometanowni w Polsce wymaga sprawdzenia zdolności do pracy z dokumentacją procesową, materiałami dobranymi do agresywnych mediów, wymaganiami PED i ATEX oraz rozbudowanym pakietem odbiorowym.

Polski biometan może stworzyć powtarzalny rynek dla prefabrykacji metalowej, lecz nie będzie on rozwijał się wyłącznie na podstawie liczby ogłaszanych projektów. O zamówieniach zdecydują pozwolenia, finansowanie, dostęp do sieci, model zakupowy inwestora oraz zdolność wykonawców do przejęcia odpowiedzialności za kompletny pakiet mechaniczny.